Werkwijze binnen de Basis GGZ en Specialistische GGZ

In onderstaande tekst worden een aantal technieken besproken die bij Boven Mark gebruikt worden voor de behandeling van psychische klachten en het bereiken van de doelen die zijn geformuleerd in het behandelplan. Afhankelijk van de hulpvraag en de aard van de problematiek zal uit de verschillende behandelvormen een keuze worden gemaakt. Ook is het mogelijk dat tijdens een behandeling van verschillende technieken gebruik word gemaakt.

Cognitieve therapie
Cognitieve therapie is een kortdurende, gestructureerde therapievorm die op het heden en de toekomst is gericht. Het verhaal van de patiënt is echter wel van belang. Samen met de therapeut wordt eerst gekeken hoe de vervormde, 'foute', denkgewoonte is ontstaan. Door trainingen in de behandelkamer, in het echte leven en door opdrachten komt de patiënt gaandeweg tot nieuwe gedachten en ander, positiever, gedrag. Oorspronkelijk is cognitieve therapie ontwikkeld voor depressiviteit. Recentelijk is er daarnaast veel aandacht voor terugvalpreventie bij depressie. Hierbij gaat het om het voorkomen dat iemand opnieuw depressief wordt in plaats van het bestrijden van een nieuwe depressie. Inmiddels wordt cognitieve therapie ook effectief toegepast bij andere psychische aandoeningen zoals: verslavingen, eetstoornissen, fobieën, angststoornissen en paniekstoornissen.

Cognitieve gedragstherapie
In deze therapie wordt ervan uit gegaan dat onze manier van denken veel invloed heeft op de manier waarop wij ons voelen en daarmee hoe wij ons gedragen. Zodra psychische klachten voortkomen uit gedachten (cognitie betekent gedachte) die mensen hebben over hun problemen, is het van belang meer bewust te worden en te gaan begrijpen welke gedachten, leefregels, veronderstellingen of overtuigingen de klachten beïnvloeden. In de therapie kunt u leren op een geloofwaardige en reële wijze de manier van denken te veranderen, waardoor het gevoel verandert en daarmee stappen gezet worden om ook het gedrag te veranderen. Bij cognitieve gedragstherapie werkt de therapeut nauw met u samen om tot verbetering van uw klachten te komen. De therapeut sluit zo direct en zo concreet mogelijk aan bij uw problemen. Het is een actieve manier van behandelen: u moet in de therapiesessies actief aan de slag met vragenlijsten en oefeningen. Daarnaast spreekt u met de therapeut huiswerkopdrachten af om zelf ook thuis of op het werk aan uw problemen te werken.

Uit wetenschappelijk onderzoek is gebleken dat de cognitieve gedragstherapie effectief is bij veel psychische klachten. Bijvoorbeeld bij paniek, sociale angsten, depressie, dwangklachten, eetproblemen, pijnstoornissen, hypochondrie, spanningshoofdpijn, spierpijn en seksuele problemen.

Behandelingen zijn klacht- of probleemgericht en duren over het algemeen kort. Het gaat vooral over moeilijkheden die nu spelen en veel minder over problemen die in het verleden hebben bestaan. De meeste behandelingen bestaan uit 10 tot 25 bijeenkomsten. Bij wekelijkse of tweewekelijkse bijeenkomsten duurt de therapie gemiddeld een half tot anderhalf jaar. Bij ernstigere problemen neemt het aantal bijeenkomsten uiteraard toe. U spreekt met uw therapeut de duur van de therapie af.

Inzichtgevende therapie
Inzichtgevende therapie is, zoals het woord al aangeeft, een therapievorm welke inzicht verschaft in het ontstaan van uw probleem vanuit uw persoonlijke levensgeschiedenis.

Daarbij zult u ontdekken welke bewuste- en onbewuste factoren een rol kunnen spelen bij het in stand houden van het probleem. U wordt zich bewust van uw bewuste of onbewuste handelen, wat uit denken, doen, voelen en zeggen kan bestaan. Met de verkregen inzichten kunt u met een nieuw verkregen bewustzijn uw handelen veranderen. “Inzicht verkrijgen is mooi doch zonder handeling geen verandering.” Dit betekent niet dat er perse gegraven wordt in uw verleden. Met name in het hier en nu vertalen de ontstane patronen en de daarmee samenhangende problematiek zich vaak. Vanuit herkenning en inzicht van deze zaken word er gewerkt aan een anders omgaan met situaties en interpersoonlijk gedrag. Hierdoor kan gewerkt worden aan een verbetering van zaken als leefomstandigheden, contact met anderen en de ervaren kwaliteit van leven.

Interpersoonlijke psychotherapie
Interpersoonlijke psychotherapie is een vorm van psychotherapie waarin het verbeteren van de relaties met andere mensen centraal staat. Mensen zijn ‘sociale wezens’ die anderen nodig hebben. Ingrijpende veranderingen of verstoringen van relaties (interpersoonlijke problemen of life events) kunnen tot depressieve klachten leiden of deze verergeren. Omgekeerd is het ook zo dat de depressieve klachten duidelijk maken dat een of meer van de belangrijke relaties in iemands leven veranderd of verstoord zijn. Heel kort samengevat streeft interpersoonlijke psychotherapie ernaar de kwaliteit van de relaties met andere mensen te verbeteren waardoor de depressieve klachten weer kunnen afnemen.

Samen met de therapeut inventariseert u wie de belangrijke andere personen in uw leven zijn. Ook wordt met u besproken welke veranderingen voorafgaand aan het ontstaan van de klachten in het netwerk zijn opgetreden. De nadruk ligt hierbij op de huidige relaties. In de behandeling wordt de samenhang tussen gebeurtenissen met andere mensen en uw gevoelens bespreekbaar gemaakt. Na het kiezen van een probleemgebied worden in elke sessie concrete ervaringen van de afgelopen week besproken. Tevens wordt er met u gesproken over wat de gewenste veranderingen in het huidige sociale netwerk zijn en hoe u die kunt bereiken. Deze positieve veranderingen in de relatie met andere belangrijke personen in uw leven verminderen de depressieve klachten.

Acceptance and Commitment Therapy (ACT)
ACT is een nieuwe, wetenschappelijk onderbouwde behandelmethode voor psychische problemen, die valt onder de zogenoemde “derde generatie” cognitieve gedragstherapie. In deze behandelmethode wordt een nieuwe en onverwachte koers gevaren bij het omgaan met geluk en tevredenheid met het leven. Mensen steken doorgaans veel energie in positief denken, sterk zijn en niet bij de pakken neerzitten. Dat klinkt goed, maar nadeel daarvan is dat je aan jezelf kunt gaan twijfelen als het niet lukt je beter te voelen, ondanks alle inspanningen.

Om echt te kunnen leven in het hier en nu is het toelaten in plaats van bestrijden van negatieve gevoelens soms nodig. U leert door ACT minder te vechten tegen uw gevoelens en gedachten. Door ze toe te laten kunt u bewuster op zoek naar wat echt waarde heeft. Het helpt vermijdingsgedrag te ondermijnen en meer contact te krijgen met het hier en nu. ACT is een behandelmethode en kan tegelijk een levenshouding worden, gericht op het ontwikkelen van psychologische flexibiliteit. Dat wil zeggen dat, hoe hoog de golven ook zijn, u een houding kunt aannemen die ervoor zorgt dat u niet onderuit gaat. ACT wordt toegepast bij depressieve klachten, angsten, geringe eigenwaarde, lichamelijke klachten en vragen over zingeving. In het gesprek met uw behandelaar kan onderzocht worden of ACT een goede methode voor u is.

De kernboodschap van ACT is: “accepteer datgene waar je geen controle over hebt met alle bijkomende negatieve gedachten, lichamelijke spanning en verdere worstelingen en richt je op de dingen die jouw leven de moeite waard maken”.

EMDR
Eye Movement Desensitization and Reprocessing, afgekort tot EMDR, is een therapie voor mensen die last blijven houden van de gevolgen van traumatische ervaringen. De belangrijkste insteek is u te helpen de herinneringen aan de ingrijpende gebeurtenissen te verwerken, met de bedoeling daarmee de klachten te verminderen of te laten verdwijnen. Vaak gaat het om zich opdringende herinneringen aan de schokkende gebeurtenis, waaronder angstwekkende beelden (herbelevingen; 'flashbacks' ) en nachtmerries. Andere klachten die vaak voorkomen zijn schrik- en vermijdingsreacties. Als er aan bepaalde criteria wordt voldaan spreekt men van een 'post traumatische stress-stoornis' (PTSS).

Behalve schokkende ervaringen, kunnen ook andere ervaringen die veel invloed hebben gehad op de ontwikkeling van uw leven zoals pesterijen of krenkingen in de jeugd, die in het hier-en-nu nog steeds invloed hebben, voor EMDR in aanmerking komen.

Bij EMDR worden oogbewegingen of soms met klikjes per koptelefoon aangeboden terwijl u zich openstelt voor de beladen informatie. Er wordt wetenschappelijk onderzocht hoe dit mechanisme werkt, maar inmiddels is er zodanig veel bewijs dat het werkt dat het de aanbevolen methode is bij trauma. Aangezien het wel wat van uw incasseringsvermogen vraagt wordt eerst goed samen met u bekeken of EMDR op dit moment de juiste keuze is.

Technieken bij de anderen hulpvormen
In de andere hulpvormen wordt eveneens gewerkt met elementen vanuit de cognitieve therapie, ACT of gedragstherapie. In deze trajecten is er geen sprake van het behandelen van een psychische klacht of aandoening. Wel is ook hier inzicht in en aandacht voor denkpatronen en de hieraan gekoppelde emoties en daarmee verbonden gedragspatronen belangrijk. Het doelgericht werken aan verbeteringen en het helder krijgen van wensen vormt een belangrijk focus van de gesprekken.